BAB 4 GAMELAN KELAS XII

Gamelan iku mujudake piranti musik Jawa padatan kanggo pangiring tembang. Tumrape wong urip, gamelan kena kanggo niteni wewatekane menungsa. Karepe, bisa kanggo nodhi utawa nguji kepiye rasa - pangrasen menungsa mau nalika ngrasake swarane gamelan. Gamelan uga bisa diarani gangsa yaiku tetabuhan musik Jawa kang ricikane akeh kanggo ngiring lagu - lagu utawa tembang Jawa kang umume diarane gendhing.

Ricikan utawa jeneng - jenenge gamelan iku udakara ana limalas werna, kayata : bonang panerus, bonang barung, kempul lan gong, kenong, slentem, gender panerus, gender barung, demung, saron panerus, saron barung (1), saron barung (2), gambang, kethuk lan kempyang, rebab, sarta kendhang.


A. Maca lan nanggapi teks eksposisi ngenani gamelan

         Teks eksposisi iku sawijine karangan kang tujuwane nerangke utawa njelaske kedadeyan, kahanan, utawa swasana tinamtu supaya wong kang maca bisa mudheng lan ngerti kanthi cetha. Tuladhane ;

Gamelan

      Gamelan iku dumadi saka piranti werna - erna nanging tetep nyawiji. Sanajan cacahe akeh, nanging yen diunekake bareng bisa nuwuhake ras kang endah jalaran dilaras kanthi premati lan ditata kanthi becik. Murih endahe irama, larase gamelan dibedakake dadi rong werna, yaiku laras slendro lan laras pelog.

      Laras slendro nyakup titilaras 1,2,3,5,6 dene laras pelog isine titilaras 1,2,3,4,5,6,7. Laras slendro lan laras pelog kabedakake maneh jinise. Sarana kanggo mbedakake jinis iku jenenge pathet. Pathet digunakake minangka tenger kang bisa nuduhake titilaras kang digunakake. Upama dipadhakake karo solmisasi, pathet iku padha karo nada dasar. Pathet ing laras slendro ana pathet 5, pathet 6, lan pathet manyura, dene ing pathet laras pelog ana pathet 6 lan pathet barang. Kabeh mau nuduhake menawa sanajan wujude werna - werna nanging ora ngilangi sipate kang nyawiji.


B. Mbedhah perangane teks eksposisi

       Tuladha eksposisi ing nduwur bisa ditemokake titikane teks eksposisi. Tititkane yaitu ana pambuka, isi, lan panutup. Cethane kaya ing ngisor iki.

PAMBUKA         : Gamelan iku dumadi saka piranti werna - werna nanging tetep nyawiji

ISI                       : Sanajan cacahe akeh, nanging yen diunekake bareng bisa nuwuhake ras kang
                              endah jalaran dilaras kanthi premati lan ditata kanthi becik. Murih endahe irama,
                              larase gamelan dibedakake dadi rong werna, yaiku laras slendro lan laras pelog.

                              Laras slendro nyakup titilaras 1,2,3,5,6 dene laras pelog isine titilaras 1,2,3,4,5,6,7.
                              Laras slendro lan laras pelog kabedakake maneh jinise. Sarana kanggo mbedakake
                              jinis iku jenenge pathet. Pathet digunakake minangka tenger kang bisa nuduhake
                              titilaras kang digunakake. Upama dipadhakake karo solmisasi, pathet iku padha
                              karo nada dasar. Pathet ing laras slendro ana pathet 5, pathet 6, lan pathet
                              manyura, dene ing pathet laras pelog ana pathet 6 lan pathet barang.

PANUTUP         : Kabeh mau nuduhake menawa sanajan wujude werna - werna nanging ora ngilangi
                             sipate kang nyawiji.

C. Nulis teks eksposisi ngenani gamelan nganggo basa kang cocog karo kahanan lan pranatane

        Nulis teks eksposisi iku ora angel watone manut pranatan utawa aturan kang gumathok. Pranatane kang gumathok yaiku ana pambuka, isi, lan panutupe. Bab apa wae kang arep dieksposisikake carane padha, yaiku nganggo rumus kaya ngene.

Pambuka     : A iku B

Isi                : B = B1+B2+B3+B ...
                      B = ................. ; B2 = .............. ; B3 = ............... ; B = ............

Panutup       : B nuduhake menawa A....

Matur Nuwun ~

sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Yudhistira