Gamelan iku mujudake piranti musik Jawa padatan kanggo pangiring tembang. Tumrape wong urip, gamelan kena kanggo niteni wewatekane menungsa. Karepe, bisa kanggo nodhi utawa nguji kepiye rasa - pangrasen menungsa mau nalika ngrasake swarane gamelan. Gamelan uga bisa diarani gangsa yaiku tetabuhan musik Jawa kang ricikane akeh kanggo ngiring lagu - lagu utawa tembang Jawa kang umume diarane gendhing.
Ricikan utawa jeneng - jenenge gamelan iku udakara ana limalas werna, kayata : bonang panerus, bonang barung, kempul lan gong, kenong, slentem, gender panerus, gender barung, demung, saron panerus, saron barung (1), saron barung (2), gambang, kethuk lan kempyang, rebab, sarta kendhang.
A. Maca lan nanggapi teks eksposisi ngenani gamelan
Teks eksposisi iku sawijine karangan kang tujuwane nerangke utawa njelaske kedadeyan, kahanan, utawa swasana tinamtu supaya wong kang maca bisa mudheng lan ngerti kanthi cetha. Tuladhane ;
Gamelan
Gamelan iku dumadi saka piranti werna - erna nanging tetep nyawiji. Sanajan cacahe akeh, nanging yen diunekake bareng bisa nuwuhake ras kang endah jalaran dilaras kanthi premati lan ditata kanthi becik. Murih endahe irama, larase gamelan dibedakake dadi rong werna, yaiku laras slendro lan laras pelog.
Laras slendro nyakup titilaras 1,2,3,5,6 dene laras pelog isine titilaras 1,2,3,4,5,6,7. Laras slendro lan laras pelog kabedakake maneh jinise. Sarana kanggo mbedakake jinis iku jenenge pathet. Pathet digunakake minangka tenger kang bisa nuduhake titilaras kang digunakake. Upama dipadhakake karo solmisasi, pathet iku padha karo nada dasar. Pathet ing laras slendro ana pathet 5, pathet 6, lan pathet manyura, dene ing pathet laras pelog ana pathet 6 lan pathet barang. Kabeh mau nuduhake menawa sanajan wujude werna - werna nanging ora ngilangi sipate kang nyawiji.
B. Mbedhah perangane teks eksposisi
Tuladha eksposisi ing nduwur bisa ditemokake titikane teks eksposisi. Tititkane yaitu ana pambuka, isi, lan panutup. Cethane kaya ing ngisor iki.
PAMBUKA : Gamelan iku dumadi saka piranti werna - werna nanging tetep nyawiji
ISI : Sanajan cacahe akeh, nanging yen diunekake bareng bisa nuwuhake ras kang
endah jalaran dilaras kanthi premati lan ditata kanthi becik. Murih endahe irama,
larase gamelan dibedakake dadi rong werna, yaiku laras slendro lan laras pelog.
Laras slendro nyakup titilaras 1,2,3,5,6 dene laras pelog isine titilaras 1,2,3,4,5,6,7.
Laras slendro lan laras pelog kabedakake maneh jinise. Sarana kanggo mbedakake
jinis iku jenenge pathet. Pathet digunakake minangka tenger kang bisa nuduhake
titilaras kang digunakake. Upama dipadhakake karo solmisasi, pathet iku padha
karo nada dasar. Pathet ing laras slendro ana pathet 5, pathet 6, lan pathet
manyura, dene ing pathet laras pelog ana pathet 6 lan pathet barang.
PANUTUP : Kabeh mau nuduhake menawa sanajan wujude werna - werna nanging ora ngilangi
sipate kang nyawiji.
C. Nulis teks eksposisi ngenani gamelan nganggo basa kang cocog karo kahanan lan pranatane
Nulis teks eksposisi iku ora angel watone manut pranatan utawa aturan kang gumathok. Pranatane kang gumathok yaiku ana pambuka, isi, lan panutupe. Bab apa wae kang arep dieksposisikake carane padha, yaiku nganggo rumus kaya ngene.
Pambuka : A iku B
Isi : B = B1+B2+B3+B ...
B = ................. ; B2 = .............. ; B3 = ............... ; B = ............
Panutup : B nuduhake menawa A....
Matur Nuwun ~
sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Yudhistira
Kamis, 16 Januari 2020
Rabu, 15 Januari 2020
BAB 2 NOVEL KELAS XI
Tembung novel asale saka basa Italia novella kang tegese sawijine crita utawa pawarta sapala/sacuil.
Dadi, novel iku sawijine crita rekan (fiksi) kang rada landhung. Menawa dibandhingake karo cekak, novel iku luwih daa lan luwih genep isine.
A. Maca lan nanggapi isine teks crita cekak lan niteni perangan-perangane
Perangan - perangan kang mbangun wutuhe crita iku diarani unsur intrinsik, kang nyakup underane prekara (tema), paraga (tokoh) lan watake paraga (penokohan), lakune crita (alur/plot), kepiye pangripta anggone nyritakake (point of view), kapan lan papan kedadean crita kasebut (setting), lan wulangan utawa tuntunan kang ditujokake marang pamaca (amanat).
Jlentrehe, tema iku underane prekara kang dirembug kang dadi sumbere konflik. Tokoh lan penokohan itu gegayutan karo sapa wae kang dicritakake ing cerkak itu genep karo watake. Kayata : sabar, wicaksana, galak, judhes, lan sapanunggale. Plot iku gegayutan karo kepiye lakune crita; alure lumrah/normal/maju utawa alur mundur (inversi). Point of view utawa sudut pandang iku kalungguhane pangripta sajrone crita. Pengarange dadi paraga utama ( 'aku' ing crita) apa dadi paraga kang mung nyritakake ( 'dheweke' ing crita). Setting gegayutan karo papan lan wektune, crita iku kedadeane ana ngendi lan kapan kelakon. Dene amanat iku megapokan karo wulangan/tuladha/tuntunan kang dikandhut utawa diemot ing crita iku.
B. Nemokake tuntunan kang ana jroning teks novel lan njumbuhake karo kahanane bebrayan
Amanat iku wujude gagasan utawa pangripta kang diajap bisa ditemokake dening para kang maca. Amanat biasane gegayutan karo niyat utawa pitutur becik , upamane bab katresnan kalebu tresna marang sasamane, tresna bangsa, tresna budaya, lan sapanunggale. Saliyane iku, amanat yaiku pangibadah ketuhanan (religius), setya marang negara (patriotisme), pendhidhikan, kabudayan, lan sapanunggale.
C. Nulis sinopsis novel nggunakake ragam basa kang jumbuh / cocog karo konteks lan aturan
Sinopsis yaitu ringkesan isine crita. Urutan lan basane sinopsis ora kudu padha urutan lan basa ing novele. Bakune nulis sinopsis paraga, watak, wose (inti) ora keno beda karo sumbere, yaiku crita kang digawe sinopsis. Cekake rembug, sinopsis iku padha karo nyritakake maneh nganggo basamu dewe.
D. Naliti sinopsis novel gegayutan karo jumbuhe karo konteks lan pranata
Naliti sinopsis ing kene mengku karep, kanca padha kanca (sameja upamane) padha bebarengan bijen - bijen (saling menilai) sinopsis garapane. Kegiyatan kaya ngene iki umume diarani njlimeti utawa menyunting. Prekara telu iku mau upama ana kang kleru ya dibenerake, perangan kang kurang ditambahi, lan perangan kang keladuk ya kudu disuda. Isine crita ora perlu dibenerake, amarga iku panganggit / pengarang kang sipate merdika (bebas). Kamardikan sajrone ngudhal gagasan iku, ing jagade kasustran diarane lisensia poetika.
Matur Nuwun ~~~
sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Yudhistira
Dadi, novel iku sawijine crita rekan (fiksi) kang rada landhung. Menawa dibandhingake karo cekak, novel iku luwih daa lan luwih genep isine.
A. Maca lan nanggapi isine teks crita cekak lan niteni perangan-perangane
Perangan - perangan kang mbangun wutuhe crita iku diarani unsur intrinsik, kang nyakup underane prekara (tema), paraga (tokoh) lan watake paraga (penokohan), lakune crita (alur/plot), kepiye pangripta anggone nyritakake (point of view), kapan lan papan kedadean crita kasebut (setting), lan wulangan utawa tuntunan kang ditujokake marang pamaca (amanat).
Jlentrehe, tema iku underane prekara kang dirembug kang dadi sumbere konflik. Tokoh lan penokohan itu gegayutan karo sapa wae kang dicritakake ing cerkak itu genep karo watake. Kayata : sabar, wicaksana, galak, judhes, lan sapanunggale. Plot iku gegayutan karo kepiye lakune crita; alure lumrah/normal/maju utawa alur mundur (inversi). Point of view utawa sudut pandang iku kalungguhane pangripta sajrone crita. Pengarange dadi paraga utama ( 'aku' ing crita) apa dadi paraga kang mung nyritakake ( 'dheweke' ing crita). Setting gegayutan karo papan lan wektune, crita iku kedadeane ana ngendi lan kapan kelakon. Dene amanat iku megapokan karo wulangan/tuladha/tuntunan kang dikandhut utawa diemot ing crita iku.
B. Nemokake tuntunan kang ana jroning teks novel lan njumbuhake karo kahanane bebrayan
Amanat iku wujude gagasan utawa pangripta kang diajap bisa ditemokake dening para kang maca. Amanat biasane gegayutan karo niyat utawa pitutur becik , upamane bab katresnan kalebu tresna marang sasamane, tresna bangsa, tresna budaya, lan sapanunggale. Saliyane iku, amanat yaiku pangibadah ketuhanan (religius), setya marang negara (patriotisme), pendhidhikan, kabudayan, lan sapanunggale.
C. Nulis sinopsis novel nggunakake ragam basa kang jumbuh / cocog karo konteks lan aturan
Sinopsis yaitu ringkesan isine crita. Urutan lan basane sinopsis ora kudu padha urutan lan basa ing novele. Bakune nulis sinopsis paraga, watak, wose (inti) ora keno beda karo sumbere, yaiku crita kang digawe sinopsis. Cekake rembug, sinopsis iku padha karo nyritakake maneh nganggo basamu dewe.
D. Naliti sinopsis novel gegayutan karo jumbuhe karo konteks lan pranata
Naliti sinopsis ing kene mengku karep, kanca padha kanca (sameja upamane) padha bebarengan bijen - bijen (saling menilai) sinopsis garapane. Kegiyatan kaya ngene iki umume diarani njlimeti utawa menyunting. Prekara telu iku mau upama ana kang kleru ya dibenerake, perangan kang kurang ditambahi, lan perangan kang keladuk ya kudu disuda. Isine crita ora perlu dibenerake, amarga iku panganggit / pengarang kang sipate merdika (bebas). Kamardikan sajrone ngudhal gagasan iku, ing jagade kasustran diarane lisensia poetika.
Matur Nuwun ~~~
sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Yudhistira
BAB 2 GEGURITAN KELAS XII
Geguritan yaiku puisi jawa gagrag anyar kang ora kaiket dening paugeran tinamu. Cacahe larik, cacahe wanda,cacahe pada, tembung - tembung kang dipilih, lan surasane kabeh merdika utawa bebas. Ana kang nganggo lelewane basa (gaya bahasa) tinamtu, uga ana kang biasa - biasa wae.
A. Maca lan nanggapi isine teks geguritan sarta niteni perangan - perangane
Nemokake isine geguritan bisa dilakoni kanthi cara ing ngisor iki :
a. Maca kanthi premati, yen perlu dibolan - baleni.
b. Nggatekake ubungane larik siji lan sijine, banjur menehi tandha ngaso (/) utawa sigeg (//)
c. Golekana tegese tembung - tembung kang angel utawa aneh. Bisa tegese lugu, entar, utawa
lambang
d. Golekana pesen utawa amanat kang dikarepake dening panggurite
e. Tambahana tembung utawa wanda saengga ukarane bisa cetha lan bisa ditemokake karepe.
B. Nemokake tuntunan kang dikandhut ing teks geguritan lan njumbuhake karo kahanane bebrayan
Geguritan iku umume digawe dening panggurite kanggo nuduhake rasa marang kahanan. Ana kang nggambarake rasa bungah, rasa sedih, nggrantes, utawa malah nggambarake rasa serik kang kepati - pati marang kahanan. Mula saka iku, lumantar geguritan pamaca bisa nemokake tuntunan kang gegayutan karo kahanan.
C. Nulis geguritan ragam basa kang jumbuh utawa cocog karo konteks lan pranatan utawa aturan
Kaya kacetha ing ngarep menawa nulis geguritan iku merdika. Supaya ana gondhelan, perlu kogatekake bab - bab kaya mengkene.
a. Ora kaiket dening aturan utawa pranata guru gatra, guru wilangan, guru lagu, lan sapanunggale
b. Ngutamakake isi kang mentes, apik, endah, lan becik
c. Bisa nggunakake lelewane basa (purwakanti, baliswara, saroja, entar, lan sapanunggale)
d. Isine bisa pitutur, piweling, kritik, protes, nyindhir, nggresah, pamundhut, lan sapanunggale.
Tuladhane Geguritan :
A. Maca lan nanggapi isine teks geguritan sarta niteni perangan - perangane
Nemokake isine geguritan bisa dilakoni kanthi cara ing ngisor iki :
a. Maca kanthi premati, yen perlu dibolan - baleni.
b. Nggatekake ubungane larik siji lan sijine, banjur menehi tandha ngaso (/) utawa sigeg (//)
c. Golekana tegese tembung - tembung kang angel utawa aneh. Bisa tegese lugu, entar, utawa
lambang
d. Golekana pesen utawa amanat kang dikarepake dening panggurite
e. Tambahana tembung utawa wanda saengga ukarane bisa cetha lan bisa ditemokake karepe.
B. Nemokake tuntunan kang dikandhut ing teks geguritan lan njumbuhake karo kahanane bebrayan
Geguritan iku umume digawe dening panggurite kanggo nuduhake rasa marang kahanan. Ana kang nggambarake rasa bungah, rasa sedih, nggrantes, utawa malah nggambarake rasa serik kang kepati - pati marang kahanan. Mula saka iku, lumantar geguritan pamaca bisa nemokake tuntunan kang gegayutan karo kahanan.
C. Nulis geguritan ragam basa kang jumbuh utawa cocog karo konteks lan pranatan utawa aturan
Kaya kacetha ing ngarep menawa nulis geguritan iku merdika. Supaya ana gondhelan, perlu kogatekake bab - bab kaya mengkene.
a. Ora kaiket dening aturan utawa pranata guru gatra, guru wilangan, guru lagu, lan sapanunggale
b. Ngutamakake isi kang mentes, apik, endah, lan becik
c. Bisa nggunakake lelewane basa (purwakanti, baliswara, saroja, entar, lan sapanunggale)
d. Isine bisa pitutur, piweling, kritik, protes, nyindhir, nggresah, pamundhut, lan sapanunggale.
Tuladhane Geguritan :
Apa Bedane
dening Sudi Yatmono
Apa bedane prosa karo puisi
bedane ana ati
apa bedane ati karo gori
bedane mung prekara bumbune
bedane apa bumbune karo sing dibumboni
bedane rak mung ana ing wadhah
apa bedane wadhah karo sing diwadhahi
kuwi rak mung akal pokal gaweane manungsa
lha apa bedane manungsa karo kewan
ah iku urusane Pangeran
(Mbangun Tuwuh, angka 138)
Matur Nuwun ~~~
sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Yudhistira
Matur Nuwun ~~~
sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 Yudhistira
Langganan:
Komentar (Atom)