BAB 6 CRITA RAKYAT KELAS XI

A. Crita Rakyat 
       
             Yaiku crita kang dicritakake kanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat. Crita rakyat duwe unsur - unsur pambangunan, kayata tema, tokoh utawa penokohan, latar (setting), alur (plot), sudhut pandhang, lan amanat.

             Tema yaitu pokok permasalahan ing sajroning crita. Latar (setting) yaiku panggonan, wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita. Penokohan yaiku paraga kang nduweni watak ing sajroning crita. Alur yaiku urut-urutane prastawa ing crita. Sudhut pandhang yaiku cara pandhang panganggit tumrap crita kang dianggit awujud wong kapisan, wong kapindo, utawa wong katelu. Amanat yaiku pesen kang diaturake dening panganggit marang wong kang maca.

• Titikane crita rakyat

              a. Panyebarane kanthi lesan
              b. Duweni sipat tradisional
              c. Sugih cakrik lan variasi
              d. Jenenge pangripta ora konangan
              e. Wangune tiron (klise) ana ing susunan utawa cara pangungkapane

• Mupangate crita rakyat :

              a. Rekreatif : yaiku menehi rasa tentrem, seneng uga menehi hiburan
              b. Dedaktif  : yaiku ndhidik para kang maca amarga nilai - nilai kabeneran lan kaapikan
                                    kang ana ing sajroning crita.                           
              c. Moralitas : yaiku ngemu nilai - nilai moral kang dhuwur saengga para kang maca
                                    bisa mangerteni moral kang apik lan elek.
              d. Estetis     : yaiku menehi nilai - nilai kaendahan
              e. Relegiusitas : yaiku ngemu ajaraning agama kang bisa didadekake tuladha
                                        kanggo para kang maca

• Unsur crita rakyat :       

             a. Tema : ide pokok utawa permasalahan utawa kang ndhasari lakuning crita.
             b. Latar (setting) : latar belakang kang mbantu cethaning laku crita kang ngemot wektu,
                                           papan panggonan lan sosial budaya.
             c. Paraga : paraga ing sajroning crita.
             d. Alur (plot) : rerangkening prastawa ing sajroning crita.
             e. Amanat : pesen kang ana ing crita.
             f. Sudut pandang : nyritakake tokoh, barang, papan, lan sapanunggale.
             g. Konflik : perkara kang dadi punjere crita.

B. Sinopsis 

            Sinopsis yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cekak nanging bisa njlentrehake crita sakabehe. Kang kudu digatekake yaiku :
a. Tema          : gagasan pokok, pokok crita
b. Latar          : papan lan wektu dumadine prastawa
c. Alur           : lakuning crita
d. Penokohan : paraga crita
Saka katrangan kasebut bajur bisa digawe sinopsise.


Matur Nuwun  ~~


sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Yudhistira

BAB 3 PAWARTA KELAS X

Pawarta iku kabar kang disebarake supaya dingerteni dening wong liya utawa wong akeh. Manawa dideleng saka sarane, ana pawarta kang nggunakake nedhia cithak lan ana uga kang nggunakake medhia elektronik. Medhia cithak tuladhane ariwarti utawa koran, kalawarti utawa majalah, buletin, lan sapanunggale. Medhia elektronik tuladhane radhio (media audio), televisi ( media audio-visual ), lan internet ( media sosial ).

A. Maca lan Nemokake Isine Teks Pawarta

              Maca teks pawarta kang tujuane supaya ngerti isine, bisa disaranani nganggo mangsuli pitajon kang gegayutan karo 5W + 1H , kang jlentrehe :

- What   : kedadeyan apa kang diwartakake / dikabarake.
- Who    : Sapa wae kang diwartakake.
- When  : Kapan wektu kalakone kadadeyan
- Where : Ing ngendi papan kelakone kedadeyan
- Why    : Haneya bisa kalakon kadadeyan
- How    : Kepriye munggu kelakone kedadeyan.

B. Nanggapi Pokok - pokok Isine Teks Pawarta

            Supaya bisa nanggepi utawa menehi panemu gegayutan karo pawarta kang diwaca, prayogane para siswa ngerti ragangan utawa strukture pawarta. Umume, teks pawarta iku dumadi saka 4 perangan kang baku, yaiku dateline, lead, lan blegere pawarta.

C. Nulis Teks Pawarta kanthi Ragam Bahasa Kontekstual

            Jlentrehe pawarta kang wujude fakta, dhata, lan bukti - bukti liyane iku papane ana ning perangan bleger. Cara anggone panulis nyuguhake bleger adhakane nggunake modhel piramida uata kronologis utawa piramida kuwalik utawa uga black paragraph.
           Modhel piramida iku yen anggone ngandharake pawarta diwiwiti saka bab kang ora pati penting nuju marang kang penting dhewe. Modhel kronologis cara ngandharake pawarta kang njlentrehake kedadeyan saka wiwitan nganti pungkasan kanthi urut lan genep. Dene modhel black paragraph ora mentingake perangan siji lan ngenthengake perangan liyane. Ing kene, kabeh perangan dianggep padha pentinge.

D. Maca Teks Pawarta kanthi Nyuwara

             Maca kanthi nyuwara iku maca kang ditujokake marang wong liya marang wong sing ngrungokake, mula sapa wae kang maca kudu bisa kanthi : swara kang cukup, kedal kang cetha, lan napas kang pener.
             Swara kang cukup tegese kang ngrungokake bisa krungu kanthi cetha lan kepenak, ora keseron ya ora kelirihen. Swarane /d/, /dh/, /t/, /th/, /a/, /o/, /u/, lan liya-liayne kudu cetha. Tempo iku gegayutan karo alon-rindhike anggone maca, dene penjedaan iku gegayutan karo titik utawa komane anggone maca.


Matur Nuwun ~~

sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 1 Yudhistira